Acht seizoenen lang was het een vast geluid in de ochtend, en donderdag was het voorbij. Mattie Valk en Marieke Elsinga maakten hun laatste gezamenlijke ochtendshow op Qmusic, en dat werd precies zo emotioneel als je zou verwachten van twee mensen die elkaar jarenlang elke ochtend voor zonsopgang zagen.
Een spreekbeurt in plaats van een afscheidsspeech
In de uitzending blikten ze terug op de momenten die zijn blijven hangen, speelden ze de vaste radiospelletjes nog een keer en ging Vier op een rij voor de allerlaatste keer met een luisteraar de lucht in. Elsinga had daarnaast iets voorbereid wat vooral bij haar past: een spreekbeurt over haar collega, waarin ze vertelde dat ze altijd op hem kon leunen en erop kon vertrouwen dat hij haar zou opvangen als zij het even niet meer wist.
Volgens het AD hield ze het niet bij lieve woorden alleen, maar sprak ze ook een geruststelling uit die vooral voor de luisteraars bedoeld leek: ze stoppen niet als vrienden, en hij stopt niet als ochtend-dj. Valk zat er met tranen in zijn ogen bij. Er werd ook gelachen, want Katja Schuurman had een videoboodschap opgenomen in de stellige overtuiging dat híj degene was die vertrok.
Ook Valk had een toespraak klaar. Daarin ging hij terug naar de begintijd van Elsinga bij de show en naar de manier waarop ze meteen de toon zette met haar openhartigheid. Hij zei die chemie nooit meer met iemand anders te zullen vinden, en sloot af met een simpele zin die het beter samenvatte dan alle terugblikken bij elkaar.
De aankondiging kwam al in juni
Wie donderdag pas aanhaakte, zou denken dat dit een plotseling einde was. Dat was het niet. Elsinga maakte in juni al bekend dat ze stopt met de ochtendshow, en gaf daar toen een reden voor die weinig ruimte laat voor speculatie: juist omdat ze er zoveel plezier had, voelde het als het goede moment om te kijken wat iets nieuws haar brengt. Een paar uur na dat nieuws lag haar volgende stap er al: ze keert terug bij RTL Boulevard, omdat ze livetelevisie het leukste vindt wat er is.
Dat is het detail dat dit afscheid anders maakt dan de meeste radiobreuken. Er is geen conflict, geen zender die schoon schip maakt, geen dj die zijn ontslagbrief voorleest. Er is iemand die iets neerlegt terwijl het nog goed gaat, en dat gebeurt in de Nederlandse media opvallend weinig.
Hoe het voor allebei verdergaat
Elsinga verdwijnt overigens niet van Qmusic. Vanaf 18 september presenteert ze op vrijdagmiddag haar eigen lunchprogramma en luidt ze solo het weekend in. Dat is een ander vak dan een ochtendshow met een vaste tegenspeler: geen kaatsbal om je grap tegenaan te gooien, maar ook alle ruimte om zelf te bepalen waar het over gaat.
Valk gaat door in de ochtend, met een show die vanaf nu Hey Mattie heet. Die naam onthulde hij woensdag, een dag voor het afscheid, met de uitleg dat hij graag verhalen blijft delen en dat ‘Hey Mattie’ de opening van een gesprek is. Als naam is het eerlijk: het zegt precies wat de show wordt, namelijk een gesprek met hem in het midden.
Of dat werkt, hangt af van iets wat je niet kunt plannen. Een ochtendshow met twee mensen leeft van het ongemak en de plagerij ertussen, en dat is geen format maar een klik. Ik vind Valk sterk genoeg om een ochtend alleen te dragen, maar de nieuwe show zal het van andere dingen moeten hebben: gasten, luisteraars, verhalen die ergens heen gaan. Dat is een zwaardere bouw dan twee mensen die elkaar acht jaar kennen.
Wat je van het duo ook vond, ze hebben het einde netjes gedaan. Aangekondigd in juni, uitgezeten tot de zomer voorbij was, en toen een uitzending waarin ze allebei hardop zeiden wat ze aan elkaar hadden. Dat is een luxe die de meeste collega’s op de radio niet krijgen.
Wat acht jaar ochtendradio met een programma doet
Er wordt vaak gedaan alsof een ochtendshow een format is: een klok, een paar vaste onderdelen, een spelletje, het weer. In de praktijk is het vooral een gewoonte, en die zit niet bij de makers maar bij de luisteraar. Je zet de radio aan terwijl je brood smeert, je hoort twee stemmen die je herkent, en je merkt pas dat je eraan gehecht bent op de dag dat er iemand anders zit. Dat is waarom afscheid nemen op de radio zo veel losmaakt en waarom een zender er zenuwachtig van wordt.
Dat effect komt bovendien traag op gang. Luisteraars blijven eerst uit gewoonte hangen, gaan dan vergelijken, en kiezen daarna pas opnieuw. Voor Qmusic betekent dat een najaar waarin er twee dingen tegelijk moeten lukken: een ochtend die stevig blijft staan met een andere opzet, en een vrijdagmiddag die er helemaal bij komt. Dat laatste is de kans die in dit afscheid verstopt zit, want een nieuw programma krijg je zelden cadeau.
Het aardigste van deze donderdagochtend vond ik dat er niets werd rechtgepraat. Geen zender die uitlegt hoe mooi deze verandering is, geen dj die net doet alsof hij het zelf bedacht had. Twee mensen die zeiden dat ze het jammer vonden, en dat ze het toch deden. Zo klinkt een afscheid dat echt is.
