Koningin Sonja van Noorwegen staat niet meer tussen de leden van het Noorse koninklijk huis. Dat werd maandag zichtbaar, toen de website van het hof na de rouwperiode voor koning Harald weer in de gewone stand kwam. Sonja is verplaatst naar de lijst met overige leden van de koninklijke familie, meldde onder meer NU.nl. Dat klinkt als een degradatie, maar het is eerder een gevolg van een regel die het paleis al jaren hanteert. Hieronder lees je wat het verschil is, wat er voor Sonja verandert en waarom het in Nederland anders zou gaan.
Wat er maandag veranderde
Koning Harald V overleed op 28 augustus 2026 op 89-jarige leeftijd, na ruim 35 jaar op de troon. Zijn zoon volgde hem op als koning Haakon VIII, en op 9 september werd Harald in Oslo begraven. De officiële rouwperiode liep tot vrijdag 9 oktober. Al die tijd stond de website van het hof in rouwmodus, en pas toen die maandag werd opgeheven, viel op dat de pagina over het koninklijk huis was aangepast.
Op die pagina staan nu drie mensen. Koning Haakon, koningin Mette-Marit en kroonprinses Ingrid Alexandra. Sonja staat op de pagina met overige familieleden, samen met haar dochter prinses Märtha Louise en haar kleinzoon prins Sverre Magnus, de zoon van Haakon.
Het verschil tussen koninklijk huis en koninklijke familie
In Noorwegen zijn dat twee aparte begrippen. Guri Varpe, hoofd communicatie van het paleis, legde het tegenover de Noorse omroep NRK uit. Het koninklijk huis bestaat uit de regerende vorst met zijn of haar echtgenoot en de naaste erfgenamen in de generaties daarna, met hun partners. De koninklijke familie is breder en omvat ook de andere familieleden van de vorst.
Met die definitie is de verschuiving van Sonja logisch. Ze was lid van het koninklijk huis als echtgenote van de koning. Nu Harald er niet meer is, is ze de moeder van de koning, en dat valt buiten de kern van vorst, partner en directe troonopvolgers. Hetzelfde geldt voor Märtha Louise, de zus van de koning, en voor Sverre Magnus, die als jongere broer van kroonprinses Ingrid Alexandra niet de eerste troonopvolger is.
Ik vind het eerlijk gezegd een nuchtere regeling die goed bij Noorwegen past. Er wordt niemand weggezet, er wordt alleen een grens getrokken rond de mensen die het koningschap nu en straks dragen.
Wat er voor Sonja verandert
In de praktijk minder dan de kop doet vermoeden. Sonja wordt nu ook wel koningin-moeder genoemd en blijft officiële bezoeken afleggen. Maandag maakte het hof bekend dat ze op 29 oktober een kunsttentoonstelling opent in Spanje. Ze is 89 jaar, net als Harald op het moment dat hij overleed.
Haar positie in het Noorse koningshuis heeft altijd iets bijzonders gehad. Ze trouwde op 29 augustus 1968 met Harald, toen nog kroonprins. Sonja Haraldsen was een burgermeisje, en koning Olav verzette zich aanvankelijk tegen het huwelijk. Harald liet weten dat hij met Sonja zou trouwen of met niemand. Hij kreeg zijn zin, en sinds 1991 was ze koningin. Dat ze na bijna 58 jaar huwelijk en 35 jaar als koningin naar een andere pagina verhuist, zegt dus vooral iets over de Noorse regels en niets over haar plek bij de Noren.
Hoe Nederland dit regelt
Bij ons gaat het anders, en dat verklaart waarom dit nieuws voor Nederlandse lezers vreemd kan klinken. In Nederland is in de Wet lidmaatschap koninklijk huis vastgelegd wie erbij hoort. Dat zijn de mensen die de koning kunnen opvolgen en in de eerste of tweede graad aan hem verwant zijn, plus het staatshoofd dat afstand heeft gedaan, plus de echtgenoten van al die mensen.
Daardoor is de Nederlandse kring een stuk ruimer. Volgens het overzicht op Wikipedia telt ons Koninklijk Huis sinds de troonswisseling van 2013 tien leden. Prinses Beatrix bleef lid als voormalig staatshoofd. Prins Constantijn, de broer van de koning, is lid, net als prinses Laurentien. Prinses Margriet hoort er door een overgangsbepaling in de wet nog bij, samen met Pieter van Vollenhoven. In Noorwegen zou een broer of zus van de koning, zoals Märtha Louise laat zien, juist niet tot het koninklijk huis horen.
Aan het lidmaatschap hangen in Nederland ook titels en vergoedingen, en wie het lidmaatschap verliest raakt bijvoorbeeld de titel Prins der Nederlanden kwijt. Een verschuiving zoals bij Sonja zou hier dus een juridische kwestie zijn, en geen aanpassing van een webpagina.
Voor Sonja zelf verandert er vooral op papier iets. Op 29 oktober staat ze gewoon weer in de schijnwerpers, dit keer in Spanje, als de koningin-moeder van een nieuw Noors tijdperk.
