Twee keer in één week stond een bekende realitydeelnemer in het nieuws vanwege een strafzaak. Het Openbaar Ministerie bevestigde dat Luca T. (26), winnaar van A.S.S. – Anti Survival Show, wordt verdacht van mensenhandel en mishandeling. Een dag later werd het voorarrest van Jelle D. (26), bekend van De Bondgenoten, opnieuw verlengd. In een video van RTL Boulevard ging columnist Rob Goossens in op de screening van kandidaten. Dat roept een vraag op die veel kijkers stellen. Hoe grondig kijken makers eigenlijk naar wie ze op tv zetten, en wat kan zo’n screening wel en niet zien?
Wat er deze week speelde
Eerst de feiten, want het gaat om verdenkingen en niet om veroordelingen. Luca T. zit sinds juli vast en moet op 4 november verschijnen bij een pro-formazitting, waar de zaak nog niet inhoudelijk wordt behandeld, meldt RTL Boulevard. Hij heeft zich sinds zijn aanhouding niet publiek uitgesproken.
Jelle D. wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van twee hoogbejaarde bewoners van een zorgcentrum in Oirschot, waar hij werkte. Zijn voorarrest is woensdag met 45 dagen verlengd. Hij deed eind 2023 ongeveer twee maanden mee aan De Bondgenoten op SBS6. Na zijn arrestatie haalde Talpa de afleveringen met hem van KIJK en NLZIET, schrijft RTL Boulevard. Beide mannen gelden tot een rechter iets anders beslist als onschuldig.
Zo werkt de screening van kandidaten
Een vast protocol dat voor alle programma’s geldt, bestaat niet. Wel komen in de berichtgeving van de afgelopen jaren steeds dezelfde stappen terug.
- Vragenlijsten en gesprekken. Kandidaten vullen uitgebreide vragenlijsten in en spreken met de redactie.
- Psychologisch onderzoek. Bij realityprogramma’s hoort daar ook een psychologisch onderzoek bij.
- Een verklaring omtrent het gedrag. Kandidaten leveren een VOG aan, waarmee justitie verklaart dat er voor een bepaald doel geen bezwaar is.
- Referenties en internet. Redacteuren pluizen sociale media en het internet uit en bellen mensen uit de omgeving van de kandidaat.
Bij een spelprogramma kan screening ook iets heel anders betekenen. Goossens vertelde eerder aan Veronica Superguide dat hij voor De Slimste Mens een mini-versie van het spel speelde met een redacteur, om te kijken of hij het spel snapte. Daar gaat het om geschiktheid, niet om een strafblad.
Waar het misgaat
Het lastigste deel is het strafrechtelijke verleden. Productiebedrijven mogen in Nederland niet zelf bij justitie opvragen of iemand een strafblad heeft. Dat is bedoeld om de privacy van burgers te beschermen. Dat legde privédetective Herma Kluin uit nadat in 2024 bleek dat een deelneemster aan B&B Vol Liefde een gevangenisstraf had verzwegen, zo staat in een artikel van Veronica Superguide. Makers zijn dus afhankelijk van wat de kandidaat zelf aanlevert en van wat ze in de omgeving horen. In de Vlaamse versie van hetzelfde programma bleek een Nederlandse deelnemer zelfs onder een valse naam te zijn aangemeld.
Vroeger huurden sommige programma’s daarom privédetectives in. Bij Boer zoekt vrouw belde een detective in de beginjaren rond in het dorp van een boer, en kwamen soms verhalen over losse handjes of een kwade dronk boven. Inmiddels werkt producent Blue Circle daar niet meer mee en ligt de screening volledig bij de redactie, liet KRO-NCRV aan Veronica Superguide weten.
Wat screening nooit kan
Hier zit volgens mij het punt dat in de ophef vaak verdwijnt. Een screening kijkt terug. Ze kan in het gunstigste geval laten zien wat iemand eerder heeft gedaan. Ze kan niet voorspellen wat iemand jaren later doet. Jelle D. deed eind 2023 mee aan De Bondgenoten. De verdenking tegen hem draait om een overlijden in augustus 2026 en een tweede sterfgeval dat tijdens het onderzoek naar voren kwam. Een screening van eind 2023 kan niet zien wat er jaren later gebeurt.
Dat betekent niet dat makers achterover kunnen leunen. De zorgplicht stopt niet op de laatste opnamedag, en de vraag wat een zender doet als een oud-deelnemer verdacht wordt, is minstens zo belangrijk. Talpa koos ervoor de afleveringen offline te halen. Ik vind het eerlijk om daarbij te zeggen dat we als kijkers ook iets doen. Wie bekend wordt door een realityshow, wordt in de berichtgeving jarenlang realityster genoemd, ook als het nieuws niets met het programma te maken heeft.
Wat overblijft, is dat elke redactie zelf bepaalt hoe diep ze graaft. Dat maakt het verschil tussen programma’s groot, en het verklaart waarom dezelfde discussie na elke nieuwe zaak terugkomt.
