De zomerregels die wij in ons gezin hanteren

Het was de tweede dag van de zomervakantie en ik had al twee keer geroepen dat ik op een eiland zou willen wonen. Drie kinderen in pyjama tot halverwege de middag, een laptop die nog steeds aan stond want ik had gedacht dat ik “even snel” iets kon afronden, een vloer vol Legos en een baby die het allemaal niet meer begreep. Mijn vriend keek me aan en zei: “Volgens mij hebben we wat regels nodig.” Ik wilde tegen hem schreeuwen dat regels in de vakantie helemaal het laatste waren waar ik aan zou willen denken, maar ik hield me in. Hij had gelijk. Sinds die zomer hebben we zomerregels, en eerlijk gezegd kan ik me geen vakantie meer zonder voorstellen.

Waarom regels in de zomer juist beter werken

Ik had altijd het idee dat de zomer een soort van vrije zone was waar alles mocht. Geen schoolritme, geen klok, geen verplichtingen, gewoon spontaniteit. Klinkt heerlijk in theorie. In de praktijk werd het bij ons een ratjetoe waarin niemand wist wat hij of zij van de dag mocht verwachten. De kinderen waren chagrijniger dan tijdens schoolweken, en wij ouders gefrustreerder.

Wat ik niet had begrepen is dat kinderen gedijen bij voorspelbaarheid, en dat het in de vakantie juist nóg belangrijker wordt. Als alles open ligt, valt iedereen terug in de minst goede versie van zichzelf. De oudste begint te onderhandelen over elk detail, de middelste eist aandacht via gillen, en de kleinste raakt overprikkeld door alle losse momenten. Een paar simpele regels namen daar voor ons negentig procent van de spanning weg.

De regels die we sindsdien hanteren

We hebben er bewust niet veel, want dan hou je ze niet vol en ondergraaf je het hele systeem. Vijf is bij ons het maximum, en ze staan op een briefje op de koelkast dat de kinderen zelf hebben uitgevoerd in de mooiste stiftkleuren.

• Iedereen is om negen uur aangekleed en heeft ontbeten. Niet streng, niet militaristisch, maar wel duidelijk. Niemand hangt nog in pyjama om elf uur.
• Tussen tien en twaalf zijn we buiten. Tuin, park, fietstochtje, strand, alles mag, maar binnenblijven niet.
• Eén klusje per dag, gekozen door henzelf. Tafel afnemen, was opvouwen, plantjes water geven. Klein maar dagelijks.
• Schermen pas na vier uur, en maximaal anderhalf uur. Geen onderhandeling, geen uitzonderingen.
• Eén ding samen per dag. Een spel, een ommetje, een puzzel, een verhaal. Wat dan ook, zolang we het met meerderen doen.

Hoe we eraan kwamen, en hoe we het volhouden

De eerste versie van deze regels was strenger en uitgebreider, en die mislukte binnen vier dagen. We hebben geleerd om regels te kiezen die ook op vermoeide dagen vol te houden zijn, want anders worden ze symbolen van falen in plaats van ankers van structuur. Drie keer per zomer plannen we een avond waarop we de regels evalueren met de kinderen, met chips en limonade erbij. Wat werkt, wat niet, wat aanpassen.

Onze oudste heeft ooit voorgesteld dat schermen ook ‘s ochtends mochten, en daar zijn we serieus op ingegaan. We hebben het twee dagen geprobeerd, en zelf concludeerde zij dat het haar humeur slechter maakte. Sindsdien geldt de na-vier-regel met haar volle instemming, wat een wereld van verschil maakt met “omdat mama het zegt”.

De regels die geen regels zijn

Naast de officiële vijf hebben we ook een paar dingen die gewoon zo zijn gegroeid, zonder dat we ze ooit hebben afgesproken. We eten in de zomer vaker buiten, ook als het maar achttien graden is en bewolkt. We doen geen “vakantieprogramma’s” met heel veel uitstapjes, maar focussen op één grotere uitstap per week en de rest dichter bij huis.

De kinderen mogen ‘s avonds wat langer opblijven, mits ze ‘s morgens niet chagrijnig wakker worden. Als dat wel gebeurt, gaat het tijdstip de avond erna een uur eerder. Geen drama, geen straf, gewoon een natuurlijke consequentie. Dat soort dingen merk ik dat goed werken: regels die voortkomen uit hoe we ons voelen, niet uit hoe we ons zouden moeten gedragen.

Wat de zomer ervan is geworden

Sinds we deze regels hebben, voelt de zomer minder als een wedstrijd die we moeten overleven en meer als iets waar we naar uitkijken. De dagen hebben een ritme zonder strak te zijn. We zijn buiten op tijden dat het lekker is, we zitten samen op tijden dat het rustig is, en we hebben tijd voor onszelf zonder schuldgevoel.

De grootste verrassing is dat onze kinderen ons eigenlijk dankbaar zijn voor de regels. Ze klagen erover, natuurlijk, maar als puntje bij paaltje komt vinden ze het fijn dat ze weten waar ze aan toe zijn. Onze middelste vertelde laatst aan een vriendinnetje, met enige trots: “Bij ons zijn er zomerregels.” Alsof het een toeristische attractie was. Eerder schreef ik over vakantie-tradities die we nu al jaren volhouden, en deze zomerregels zijn voor ons inmiddels onderdeel van zo’n traditie geworden. Niet star, wel betrouwbaar.

Als de zomervakantie bij jullie nog moet beginnen, dan zou ik zeggen: maak het niet te groot. Bedenk drie of vier dingen waar iedereen mee kan leven, schrijf ze op, en kijk na twee weken hoe het loopt. Het verschil dat dat maakt voor de sfeer in huis is niet uit te leggen totdat je het zelf merkt.