Het was drie uur ‘s nachts en ik lag in bed te luisteren naar de regen, niet naar een huilend kind, niet naar mijn vriend die snurkte, gewoon naar de regen. En ik realiseerde me dat ik wakker was, niet omdat iemand mij wakker had gemaakt, maar omdat mijn lichaam blijkbaar dacht dat het tijd was. Toen schoot er een gedachte door me heen die me bijna deed huilen: ik weet niet meer hoe ik moet slapen. Ik had jarenlang elke nacht een paar keer op gemoeten voor één van de kinderen, en nu de jongste eindelijk doorsliep, deed ik dat zelf nog. Mijn lichaam had geleerd om wakker te worden, en het bleef dat keurig doen.
Wat ik niet wist over slapen als ouder
Niemand had me ooit verteld dat het slecht slapen na drie kinderen niet vanzelf overgaat als de kinderen eindelijk doorslapen. Ik had altijd gedacht dat ik gewoon mijn slaap zou inhalen zodra het mocht, alsof het lichaam een soort spaarrekening had waar ik aan kon teren. In werkelijkheid was er een patroon ingesleten. Mijn slaapcyclus was vier jaar lang onderbroken geweest, en mijn lichaam hield zich daar volgzaam aan, ook toen het niet meer hoefde.
Het besef daarvan was eigenlijk troostend, want het betekende dat ik niet ineens onveranderbaar slecht was geworden in slapen, maar dat ik mijn lichaam moest leren opnieuw. Net zoals je een spier kunt trainen, kun je je slaap trainen. Niet in een week, niet in een maand, maar wel in een halfjaar als je consequent bent.
Wat ik elke avond hetzelfde doe
Het belangrijkste dat ik heb geleerd is dat avondroutines onderschat worden. Ik dacht altijd dat slechte slaap iets was dat ‘s nachts gebeurde, maar het wordt voor het overgrote deel bepaald door wat je tussen acht en elf ‘s avonds doet.
Bij mij staat de telefoon vanaf negen uur uit. Niet in een andere kamer, want dan haal ik hem terug, maar wel uit. Op de keukentafel, niet meer aan mijn bedlampje. De televisie gaat ook uit om tien uur, hoe verleidelijk de aflevering ook is. Ik drink geen koffie meer na twee uur ‘s middags, ook al beweerde ik jarenlang dat ik tegen cafeïne kon. Niet waar, mijn lichaam was er gewoon aan gewend om het ondanks de cafeïne te halen. Sinds ik ‘s middags op groene thee ben overgestapt slaap ik meetbaar dieper.
Wat ik doe als ik toch wakker word
Dit was de moeilijkste les. Want vroeger, als ik om vier uur wakker werd, ging ik in mijn hoofd direct aan het rekenen. Hoeveel uur heb ik nog? Wat moet ik morgen doen? Zal ik nu nog wel weer in slaap komen? Die rekensom alleen al zorgde ervoor dat ik nooit meer terug viel. Mijn brein dacht: ze is wakker, laten we daar dan ook iets nuttigs uit halen.
Wat me heeft geleerd om wel weer in slaap te vallen is een soort mentaal toetje dat ik voor mezelf heb gemaakt. Geen rekenen, geen plannen, geen lijstjes. In plaats daarvan loop ik in gedachten door een huis dat ik ken. Het huis van mijn oma die er niet meer is, kamer voor kamer, langzaam, in detail. Negen van de tien keer ben ik weer in slaap voor ik bij de woonkamer ben. Het werkt omdat het mijn brein iets te doen geeft dat niet alarmerend is, maar dat ook niet te uitdagend is om wakker te blijven.
De praktische dingen die het verschil maakten
Er zijn een paar dingen die ik heb veranderd waarvan ik de invloed eerlijk gezegd zelf niet had verwacht. Niet revolutionair, niet duur, gewoon kleine bijstellingen.
- Een dekbed dat zwaarder is dan ik dacht nodig te hebben. Een verzwaringsdeken eigenlijk. Het kostte een paar nachten gewenning maar daarna sliep ik dieper dan ooit.
- De slaapkamer écht koud houden, zo’n zestien graden, ook in de winter. Ik dacht altijd dat ik een warme slaper was, maar dat was een mythe die ik over mezelf had verteld.
- Een glas water naast het bed, niet voor het drinken maar als geruststelling dat ik niet hoef op te staan als ik dorst krijg.
- Verduisterende gordijnen die ook werkelijk verduisteren, geen halfslachtige fineergordijnen waar straatlicht doorheen lekt.
- Geen scherm meer in de slaapkamer, behalve een ouderwetse wekker die geen tijd projecteert tegen het plafond.
Het gesprek met mijn vriend dat alles veranderde
Een onverwachte doorbraak kwam toen ik mijn vriend eindelijk vertelde dat ik elke nacht om vier uur wakker werd. Tot dat moment had ik dat als mijn eigen probleem beschouwd, iets om stil mee om te gaan. Hij wist het wel, maar niet hoe lang dit al duurde. Toen we erover praatten realiseerden we ons dat hij in zijn slaap luid praatte, niet hard, maar genoeg om mij wakker te krijgen.
Een paar weken oordoppen later was mijn nachtslaap veranderd. Niet alle slechte slaap heeft een gedragsmatige oorzaak. Soms is het simpelweg dat je naast een snurker of een prater ligt en dat een paar centimeter foam meer verschil maakt dan een hele meditatie-app.
Waarom slapen als ouder anders blijft
Ik wil niet de illusie wekken dat ik nu slaap als een tiener. Ik heb drie kinderen, en zelfs als ze allemaal doorslapen, hoor ik nog altijd ergens half door wat er in huis gebeurt. Dat is geen kwestie van verkeerd doen, dat is gewoon wat moederschap met je doet. Je oren staan permanent op een ander volume dan voor je kinderen had.
Wat wel verandert is hoe ik daarmee omga. Geen frustratie meer over een onderbroken nacht. Eerder een glimlach als ik wakker word, denk ik niets bijzonders, en weer in slaap val. De nachtelijke onrust van de eerste jaren is plaatsgemaakt voor een rust die ik mezelf heb geleerd. Eerder schreef ik in het ritueel dat mij elke ochtend door de dag helpt over hoe de ochtend mij draagt, en eigenlijk zijn de nacht en de ochtend twee kanten van dezelfde medaille. Beide vragen om consequente keuzes, en beide belonen je rijkelijk als je die maakt.
Als jij ook ergens midden in de nacht wakker ligt te denken dat het nooit meer goed komt, dan zou ik je willen zeggen: het komt wel weer goed. Niet door één wondertrucje, maar door honderd kleine aanpassingen die zich opstapelen tot je het zelf nauwelijks ziet. Slapen is een gewoonte. Ook na een paar jaar vol onderbroken nachten kun je hem terugvinden.
Comments